مروری بر رأی‌گیری الکترونیکی در ایران و جهان

مروری بر رأی‌گیری الکترونیکی در ایران و جهان

رأی‌گیری و انتخابات الکترونیکی به شکل‌های مختلف در ایران و جهان مطرح و پیاده‌سازی شده است. از آنجا که تعریف شفافی از رأی‌گیری الکترونیکی و انواع آن در فضای رأی‌گیری و فضای تبادل اطلاعات ارائه نشده، پاسخ به اینکه آیا رأی‌گیری الکترونیکی در کشور اجراء شده و اگر شده به کدام مفهوم، دشوار است. بررسی سوابق نشان می‌دهد که هر گونه تلاش برای استفاده از سرویس‌های الکترونیکی در هر کدام از فرآیندهای رأی‌گیری، رأی‌گیری الکترونیکی خوانده شده است. مثلاً در بعضی موارد احراز هویت رأی‌دهندگان، در برخی موارد شمارش آراء و در برخی موارد استفاده از دستگاه‌های الکترونیکی برای اخذ رأی، نام رأی‌گیری الکترونیکی را به خود گرفته است.

در نتیجه برای اینکه بتوانیم در مورد رأی‌گیری الکترونیکی اظهار نظر کنیم باید مفهوم صحیح و انواع آن را مشخص کنیم. سیستم‌های رأگیری الکترونیکی در عمده‌ترین دسته‌بندی به دو گروه «اعتبارسنجی سرتاسری» و غیر آن تقسیم می‌شوند. رأی‌گیری با اعتبارسنجی سرتاسری، اولین بار در سال ۱۹۸۱ توسط دیود چاوم پیشنهاد شد و به این معنی است که صحت تمام مراحل رأی‌گیری از آماده‌سازی برگه رأی، اخذ در صندوق، شمارش و اعلام نتایج، توسط تمام رأی‌دهنده‌ها و هر ناظری قابل ارزیابی باشد. این شیوه در مقابل دستکاری مقاوم است و هرگونه دستکاری در روند رأی گیری و انتخابات قابل کشف می‌باشد. در عین حال در طول تمام فرآیند، رأی‌ها محرمانه باقی می‌مانند و ارتباط بین رأی و هویت رأی دهنده، قابل کشف نیست.

در شیوه‌هایی که بر پایه «اعتبارسنجی سرتاسری» نیست، برگزار کننده انتخابات ممکن است هر بخشی را به بصورت مکانیزه یا الکترونیکی انجام دهد. شایع‌ترین روش‌های رأی‌گیری‌های الکترونیکی از این نوع، رأی‌گیری‌های ماشینی هستند که اصطلاحاً به آنها رأی‌گیری «ثبت مستقیم الکترونیکی» یا DRE گفته می‌شود. در این روش معمولاً از یک دستگاه برای اخذ رأی استفاده می‌شود که رأیِ رأی‌دهنده را بر روی یک صفحه نمایش الکترونیکی نمایش می‌دهد و سپس رأی را بصورت الکترونیکی ثبت و همزمان یک نسخه چاپی نیز تولید می‌کند.

علاوه بر ماشین‌های «ثبت مستقیم الکترونیکی»، امکان استفاده از سیستم‌های الکترونیکی تنها در بخشی از انتخابات مانند، احراز هویت یا شمارش وجود دارد. به این گونه خودکارسازی‌ها و الکترونیکی‌سازی‌ها نمی‌توان نام رأی‌گیری الکترونیکی کامل نهاد. متأسفانه شیوه‌هایی که بر اساس «اعتبارسنجی سرتاسری» نیستند، نه تنها به عقیده صاحبنظران، دستکاری در رأی‌گیری را آسان‌تر می‌کنند، بلکه محرمانگی و حریم خصوصی رأی‌دهندگان را نیز دچار مخاطره می‌کنند. به عنوان جدیدترین نمونه می‌توان به افشای اطلاعات رأی دهندگان انتخابات اخیر ریاست جمهوری آمریکا، اشاره کرد که توسط ماشین‌های رأی‌گیری ES&S انجام شده است.

با توصیفات فوق می‌توان تنها چند نمونه انتخابات الکترونیکی در کشور را ردیابی و به یکی از گونه‌های رأی‌گیری الکترونیکی منتسب کرد. گرچه اولین زمزمه‌های انتخابات الکترونیکی از سال ۱۳۷۸ مطرح بوده و حرف‌هایی در مورد رأی‌گیری الکترونیکی برای انتخابات ریاست جمهوری سال ۱۳۸۴ مطرح شد ولی اولین نمونه موفق که در سطح کشور عملیاتی و به تأیید شورای نگبان رسید، انتخابات هشتمین دوره مجلس شورای اسلامی در اسفند ۱۳۸۶ بود. در این انتخابات تنها شمارش و انتقال و تجمیع آراء بصورت الکترونیکی انجام شد. تعرفه‌های خاصی که قابل خواندن توسط ماشین بود طراحی و برای اخذ رأی مورد استفاده قرار گرفت و نتایج شمارش شده برای هر صندوق امضاء دیجیتال و رمزنگاری شد. چون در این فرآیند تنها مرحله شمارش و تجمیع الکترونیکی بود، نمی‌توان نام رأی‌گیری الکترونیکی بر آن گذاشت.

تلاش جدی و گسترده بعدی در سال ۱۳۹۶ ، استفاده از رأی‌گیری ماشینی بوسیله ماشین‌هایی که توسط وزارت کشور برای رأی‌گیری انتخابات شوراهای تعدادی از شهرها طراحی شده بود، صورت گرفت. آنچه معلوم است این ماشین‌ها نوعی DRE هستند ولی از مشخصات فنی این دستگاه‌ها که احتمالاً در انتخابات آتی کشور از آنها استفاده خواهد شد، اطلاعات زیادی منتشر نشده است.

دو اقدام برای استفاده از سیستم‌های رأی‌گیری با «اعتبارسنجی سرتاسری» در کشور ثبت شده است که هر دو مربوط به سال ۱۳۹۶ هستند. انتخابات اول که متأسفانه با شکست مواجه شد مربوط به انتخابات نظام پزشکی کشور است. انتخابات دیگر که اولین انتخابات موفق با « اعتبارسنجی سرتاسری » بود، انتخابات حزب عدالت و آزادی ایران اسلامی است.

به غیر از موارد فوق، بعضی رأی گیری‌ها یا نظرسنجی‌های الکترونیکی و آنلاین نیز در کشور برگزار شده است که مشخصات امنیتی کافی مانند محرمانگی آراء یا تضمین صحت انتخابات در آنها مد نظر نبوده است، لذا در این بررسی نمی‌گنجند.

نویسندگان:

مهدی بهربگی (مدیر محصول سامانه رأی گیری الکترونیکی انار)

  • تهران، خیابان اسد آبادی (یوسف آباد)، خیابان ۱۳، ساختمان پرشیا، پلاک ۳۷، طبقه ۳، واحد ۳۱
  • ۸۸۷۲۸۰۵۴ (۰۲۱)
  • ۸۸۷۰۱۲۵۸ (۰۲۱)
  • [email protected]

تمامی حقوق مادی و معنوی این وب سایت متعلق به شرکت حامیان ماندگار فرتاک روشن می باشد. - powered by Enfold WordPress Theme